Geplaatst door: Counselpraktijk Ouwerkerk, Praktijk voor Counseling en Coaching te Oosterhout.

Je vliegt met kind van sportclubje naar de winkel, dan nog even een paar factuurtjes draaien, om vervolgens weer een ander kind op te pikken bij het zwemmen. De combinatie werk en gezin, is er eentje, die de nodige regelmaat met zich mee brengt en bovendien veel tijd op snoept. De kunst is, om de dingen die je doet, met aandacht te doen, zodat de wereld niet aan je voorbij vliegt. Dit is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. Wanneer je te maken hebt met schaarste van tijd, is alles wat je doet, onderhevig aan slijtage.

Minder tijd om je in te leven, is minder tijd om te genieten en minder tijd om stil te staan bij de dingen die belangrijk voor je zijn. Het gevoel, dat je in een sneltrein zit, hangt dan ook samen met het gevoel dat je vaker iets mist, en dit kan aan je knagen. Wanneer zie je nog de glimlach van je zoon, die trots is als hij een doelpunt scoort of het kleine verdriet van een dierbare, die niet zo gemakkelijk met zijn emoties omgaat? Je realiseert je dit en wat overblijft, is dat eeuwige schuldgevoel, dat je de mensen om je heen, tekort schiet in het geven van echte aandacht.

Maar is dit eigenlijk wel zo? Schiet je tekort wanneer je soms iets mist? Eigenlijk niet natuurlijk. Je bent immers ook maar een mens met je eigen beperkingen. Maar waar komt dat schuldgevoel dan vandaan? Dit is een legitieme vraag om mee bezig te zijn, want wanneer je de oorsprong van jouw schuldgevoel opspoort, dan heb je wellicht de sleutel in handen om dit te verhelpen.

Schuldgevoel ontstaat, daar waar je iets hebt nagelaten te doen, of juist iets gedaan hebt, dat negatieve gevolgen heeft. Het valt te splitsen in een gevoel dat je hebt t.o.v. andere en een t.o.v. jezelf. Deze schifting is niet geheel onbelangrijk. Wanneer je immers iets doet waardoor een ander verdriet heeft, boos wordt of pijn lijdt, kan dit heel zichtbaar zijn, in de vorm van woorden en non-verbale communicatie zoals lichaamshouding of tranen. Dit werkt heel zichtbaar door op je schuldgevoel.

Toch bestaat er ook heel veel stilzwijgend leed: een kind dat te weinig aandacht krijgt, een innerlijk verdrietige ouder die naar een verzorgingstehuis moet, of zomaar een vergeten verjaardag. Het zijn zomaar wat voorbeelden van soms ongeuit verdriet en pijn. Ons inlevingsvermogen echter, nagelt ons regelmatig aan de schandpaal, of er nu pijn bij de ander is, of niet. We beelden ons in, dat er leed is, omdat we dit zelf zo vaak hebben meegemaakt. Het schuldgevoel dat ontstaat, is als het ware, projectie van oud gelede pijn. Het enige wat hieraan te doen valt, is ons beseffen, dat oude pijn wordt opgerakeld, en dat eigenlijk niemand hier iets aan heeft. Wanneer je echter bemerkt dat oude wond nog pijnlijk is, zou je kunnen onderzoeken hoe dit komt, zodat het een plek kan krijgen. Uiteindelijk kun je je dan nog wel schuldig voelen, maar dan kan het binnen proporties blijven.

Het schuldgevoel dat je kunt hebben t.o.v. jezelf steekt iets anders in elkaar. Wanneer we ons zelf voorbij zijn gelopen, is het moeilijk om het verleden hiervan de schuld te geven. Jezelf tekort doen is een vorm van onjuiste grensbewaking. Wanneer je over je eigen grenzen heen stapt, is niemand anders de schuldige dan jij zelf. Teveel hooi op je vork nemen, ongezond leven, niet goed voor je eigen geestelijke en fysieke gezondheid zorgen, het zijn allemaal grensoverschrijdingen waar je in principe zelf schuldig aan bent. Je staat er bij en je kijkt er naar en toch doe je niets. Alsof je als het ware, soms het ongeluk opzoekt.

Toch is dit, volgens mij, heel gezond, om zo af en toe over je eigen grenzen heen te gaan. Juist het laten vieren van de teugels, het maken van fouten en het ondergaan van ellende, werpt je namelijk terug op jezelf. De pijn laat zien wat je belangrijk vindt en wat niet. Hierdoor ijk je jezelf, en kunnen nieuwe grenzen voor jezelf duidelijk worden. Ook hier moet je trachten het schuldgevoel binnen de perken te houden. Wanneer het namelijk de boventoon zou voeren, eet het langzaam maar zeker je eigenwaarde op. Constateer je dit bij jezelf, dan is het goed om uit te zoeken hoe dit komt. Iedereen maakt namelijk fouten, en niemand is perfect. En gelukkig maar. Anders zou het een saaie boel worden.

Mark Ouwerkerk