'De ladder van het leven zit vol splinters. Maar dat weet alleen hij die naar beneden is gegleden'
William Brownell

Zelden zien we ze in vrijgevestigde praktijken of eerstelijnsgezondheidscentra. Dat is ook niet zo gek, de meeste daklozen leiden nogal eens een schimmig en teruggetrokken bestaan en vragen niet snel hulp. Mentaal vermoeid, rusteloos of verward schuilen ze achter de deuren van opvanghuizen, in psychiatrische klinieken of in portieken in de stad, zich al dan niet verdovend met het een of het ander. Als we ze al zien dan lijkt het beeld te overheersen van in zichzelf gekeerde, schijnbaar kansloze mensen die de hoop lijken te hebben opgegeven ooit een beter bestaan te krijgen.

De betrokken interviewer, zoals Sander de Kramer, nuanceert dit en dringt het stereotype beeld naar de achtergrond. De Kramer vertolkt hun verhaal, en het luisteren naar de mens achter de problematiek levert boeiende inzichten op. De eerste ontmoeting met een zwerver, op zijn twaalfde, maakte diepe indruk op de Kramer. Tien jaar later, inmiddels journalist, koos hij ervoor een maand lang tussen de daklozen te leven: "daar in de goot, ging een wonderlijke wereld voor me open." Het leverde een bundeling van korte ontroerende verhalen, interviews en schetsen op.

Een van de meest ontroerende verhalen betreft die van Ibrahim Kadhouri. Ibrahim en zijn drie jaar oudere zus Saadiya leiden een eenvoudig maar gelukkig leven in Casablanca, Marokko. Tot geheel onverwachts hun moeder aan een beroerte overlijdt. Ibrahim is op dat moment zes jaar oud. Vader moet vervolgens noodgedwongen zijn baan in de haven opzeggen om voor zijn kinderen te zorgen. Geld komt er op dat moment niet meer binnen. De situatie verslechtert als vader aan de drank raakt (brandspiritus om precies te zijn) en zijn zoon uit wanhoop eten uit winkels laat stelen. Hier houdt het echter niet op: vader sterft hetzelfde jaar nog door zijn drankgebruik. Ibrahim en zijn zus staan er op dat moment alleen voor en vinden veel steun bij elkaar. Acht jaar later slaat het noodlot weer toe wanneer ook Saadiya overlijdt aan de complicaties van een keizersnede. Ibrahim is inmiddels 14 jaar oud, en weet op dat moment één ding zeker: hij wil weg. Weg van het verlies, weg van de pijnlijke herinneringen. 

Via Frankrijk belandt Ibrahim uiteindelijk in Nederland. Aanvankelijk lijkt alles beter te gaan, een baan in een restaurant, een vriendenkring, een vriendin en vooral het prettige gevoel dat hoop heet. Door een speling van het lot mocht dit prille geluk echter niet lang duren en weer werd een neerwaartse spiraal ingezet. Momenteel zwerft Ibrahim weer over straat, identiteitsloos. Zelfs bedelen mag hij niet, dit is sinds enkele jaren namelijk niet meer toegestaan in Rotterdam. Wat was nu de speling van het lot? Dat willen we graag aan de lezer overlaten om te ontdekken.

De wereld draait door, en op een tempo die veel mensen niet kunnen bijbenen. Wij zijn verblind door ambitie en een veronderstelde glorieuze toekomst. We kijken naar voren, niet meer om ons heen. De mens is maakbaar en falen zal dan wel aan onszelf te danken zijn. We maken er het ons vaak makkelijk van af door te zeggen ‘ze kiezen zelf voor dit leven'. Alleen professioneel hebben we er mee te maken, als we in de rol van hulpverlener zitten.

De auteur laat een zeldzame vorm van gevoelde persoonlijke betrokkenheid zien bij een groep mensen waar de samenleving liever niets mee te maken lijkt te willen hebben. Weinig mensen lijken er hun vingers aan te willen branden. Maar de auteur komt wél dichtbij, letterlijk en figuurlijk. Na het lezen overheerst het gevoel van ontzag en respect voor deze mensen die net als anderen wensen, dromen, gevoelens en waardevolle kwaliteiten hebben. Ook overheerst het besef dat dit iedereen kan gebeuren. Als je maar genoeg ‘klappen' krijgt, een zetje hier, een teleurstelling daar of onderwerp wordt van een bizarre speling van het lot. Eén les: menig dakloze is moediger dan je zou denken. Voor ons nu al boek van het jaar.

De redactie

www.sanderdekramer.nl